Bồi dưỡng chuyên đề

Xoa bóp và tự xoa bóp trong thể dục thể thao

XOA BÓP VÀ TỰ XOA BÓP THẬT LÀ ĐƠN GIẢN

A. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN

Xoa bóp là kích thích vật lý trực tiếp bằng tay tác động vào da thịt qua đó đến thần kinh và mạch máu, gây nên những thay đổi, qua đó nâng cao năng lực hoạt động của hệ thần kinh, quá trình dinh dưỡng của cơ thể. Ngoài ra xoa bóp là biện pháp phòng và chữa bệnh đơn giản. Nếu được thực hiện đúng kĩ thuật, đúng chỉ dẫn thì xoa bóp có thể đem lại hiệu quả rất tốt.

Đối với việc phòng và chữa bệnh, tác dụng toàn thân của xoa bóp bao gồm những nội dung chính sau đây:

- Giúp giảm căng thẳng, tăng khả năng tập trung, giảm đau, giãn cơ, và điều hòa chức năng nội tạng, tăng cường nhu động của dạ dày, ruột và cải thiện chức năng tiêu hoá.

- Tăng dinh dưỡng của da làm da bóng đẹp, có tác dụng tốt đối với chức năng bảo vệ của da. Xoa bóp còn có nhiều tác dụng khác góp phần phục hồi sức khỏe.

- Điều trị có hiệu quả các bệnh như: thoái hóa cột sống cổ, thoái hóa cột sống lưng, đau quanh khớp vai, liệt vận động do tai biến mạch máu não, mất ngủ kéo dài, người bị đau đầu, mệt mỏi... nhiều bệnh do tổn thương của các cơ quan: hô hấp, tuần hoàn, tiêu hóa, tiết niệu, sinh dục...

- Điều hòa quá trình hưng phấn hay ức chế thần kinh trung ương, làm thư giãn thần kinh, giảm căng thẳng, tăng khả năng tập trung... Vì xoa bóp tác động trực tiếp lên các thụ cảm thần kinh dày đặc ở dưới da tạo ra các đáp ứng phản xạ thần kinh.

- Xoa bóp thường xuyên làm tăng tính linh hoạt của khớp và làm giảm khả năng bị chấn thương, cải thiện tư thế. Ngoài ra, xoa bóp còn kích thích hệ thống lympho, làm tăng miễn dịch và cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể.

- Xoa bóp làm giãn mạch máu, tăng tuần hoàn tại chỗ, góp phần chống viêm, giảm phù nề.

- Xoa bóp làm giãn cơ, đặc biệt là những nhóm cơ đã bị co cứng. Xoa bóp có thể cải thiện các hiện tượng co cứng các nhóm cơ xung quanh khớp dẫn đến đau và hạn chế vận động.

Trong lĩnh vực TDTT, xoa bóp là một môn khoa học ứng dụng nằm trong hệ thống các môn y sinh học thể dục thể thao, là môn khoa học chuyên  ngành của Y học thể dục thể thao, trang bị cho người học các kiến thức và kỹ năng cơ bản về xoa bóp để có thể vận dụng việc xoa bóp thay cho khởi động. Xoa bóp thúc đẩy quá trình hồi phục, duy trì trạng thái sung sức thể thao, đề phòng và điều trị các chấn thương thể thao, tăng cường cho công tác huấn luyện để nâng cao thành tích thể dục thể thao.

Chính vì thế, việc trang bị cho những người làm công tác giảng dạy, huấn luyện TDTT những kỹ thuật xoa bóp cơ bản có ý nghĩa hết sức to lớn. Ngoài việc trực tiếp tiến hành xoa bóp cho người học để khởi động, hồi phục hay khắc phục chấn thương trong tập luyện, thi đấu trong những điều kiện sân bãi dụng cụ không cho phép, người huấn luyện viên hay giáo viên TDTT còn hướng dẫn cho người tập kỹ thuật xoa bóp thiết yếu để họ có thể xoa bóp cho nhau hay tự xoa bóp khi cần thiết

Đối tượng cần được bồi dưỡng module này:

- Giáo viên, giảng viên giảng dạy môn giáo dục thể chất các trường phổ thông từ phổ thông cơ sở đến phổ thông trung học

- Huấn luyện viên tất cả các môn thể thao trong hệ thống thi đấu quốc gia và quốc tế.

B. MỤC TIÊU

Sau khi kết thúc việc học tập, nghiên cứu module này, giáo viên và huấn luyện viên TDTT có thể:

1. KIẾN THỨC.

- Nắm vững lý thuyết cơ bản của ngành khoa học xoa bóp, và tự xoa bóp trong chữa bệnh và xoa bóp thể thao, chỉ định và chống chỉ định, những nguyên tắc chung, tác dụng và phản tác dụng của từng loại kỹ thuật khác nhau….

- Truyền thụ kiến thức về xoa bóp, tự xoa bóp và tác dụng của chúng cho học sinh, vận động viên để người học có thể tự tiến hành trong điều kiện có thể.

2. KỸ NĂNG.

- Thực hành và thuần thục các kỹ thuật xoa bóp và tự xoa bóp chữa bệnh và xoa bóp thể thao

3. THÁI ĐỘ.

- Có tinh thần tích cực tiếp thu kiến thức lý thuyết, kỹ thuật thực hành xoa bóp và tự xoa bóp chữa bệnh cũng như xoa bóp thể thao

- Cùng đồng nghiệp trao đổi, nghiên cứu các phương pháp học tập về lý thuyết cũng như tiếp thu kỹ thuật các động tác xoa bóp khác nhau.

C. NỘI DUNG

NỘI DUNG 1. TÁC DỤNG CỦA XOA BÓP ĐỐI VỚI CÁC HỆ CƠ QUAN VÀ TRONG ĐIỀU TRỊ

1. MỤC TIÊU

Trong việc điều trị chống lại bệnh tật, ngoài những phương pháp phổ biến thường được sử dụng hiện nay trong Tây y, đó là sử dụng các loại dược phẩm, chế phẩm từ hóa chất, từ thiên nhiên, sử dụng các thủ thuật với sự hỗ trợ của máy móc hiện đại, thì việc sử dụng các phương pháp điều trị Đông y hoặc Đông Tây y kết hợp đang được khuyến khích, ưa chuộng, đặc biệt là các nước có nền y học tiên tiến. Nhiều loại bệnh sau khi điều trị bằng Tây y, nếu không có sự hỗ trợ bằng các biện pháp Đông y, vật lý trị liệu,… thì sự hồi phục sẽ hết sức chậm chạp, để lại nhiều di chứng. Đã có nhiều dẫn chứng trên thực tế và những công trình khoa học công phu chứng minh hiệu quả của xoa bóp, xoa bóp kết hợp với ấn huyệt, xoa bóp kết hợp với các biệt pháp phục hồi chức năng khác đem lại hiệu quả chữa trị, hồi phục bệnh tật ngoài mong đợi. Học phần này tuy còn chưa đầy đủ xong cũng cố gắng nêu lên một số tác dụng cơ bản tác dụng của xoa bóp đối với một số hệ cơ quan trong điều trị.

2. NỘI DUNG CƠ BẢN

a. Tác dụng của xoa bóp đối với hệ thần kinh:

b. Xoa bóp có thể gây nên thay đổi điện não

c. Tác dụng đối với gân, cơ, khớp

d. Tác dụng đối với tuần hoàn

e. Tác dụng đối với hô hấp, tiêu hoá và quá trình trao đổi chất

NỘI DUNG 2. NHỮNG NGUYÊN TẮC CHUNG KHI THỰC HÀNH XOA BÓP, CHỈ ĐỊNH VÀ CHỐNG CHỈ ĐỊNH

1. MỤC TIÊU:

Học viên nắm được những nguyên tắc chung khi tiến hành xoa bóp, với những cá nhân, những bệnh lý cụ thể cần phải áp dụng những kỹ thuật xoa bóp khác nhau, thời gian khác nhau, vị trí khác nhau xong nhất thiết phải tuân thủ những nguyên tắc chung bắt buộc đối với người xoa bóp, chỉ định và chống chỉ định với từng trường hợp cụ thể.

2. THÔNG TIN CƠ BẢN

a. Những nguyên tắc chung

b. Chỉ định và chống chỉ định trong xoa bóp.

NỘI DUNG 3. CÁC HÌNH THỨC XOA BÓP VÀ TÁC DỤNG SINH LÝ CỦA CHÚNG

1. MỤC TIÊU

Học viên nắm được các hình thức (các kiểu) xoa bóp và tác dụng sinh lý cơ bản nhất của từng loại đó để có thể áp dụng trong từng loại bệnh, từng trưởng hợp cụ thể. Hình thức và kỹ thuật xoa bóp thể thao cũng dựa trên các kiểu xoa bóp này, người kỹ thuật viên hay giáo viên hay huấn luyện viên khi hiểu được tác dụng sinh lý của từng loại, sẽ giúp cho người tập một cách thiết thực nhất: kỹ thuật xoa bóp như thế nào thì cần xoa bóp với mục đích khởi động, với mục đích thư giãn, thả lỏng hay với mục đích hồi phục.

2. THÔNG TIN CƠ BẢN

a. Khái quát chung:

b. Tác dụng sinh lý của kỹ thuật xoa vuốt.

c. Tác dụng sinh lý của kỹ thuật xoa miết.

d. Tác dụng sinh lý của kỹ thuật xoa xát.

e. Tác dụng sinh lý của kỹ thuật nhào cơ (vò véo ).

f. Tác dụng sinh lý của kỹ thuật hoạt động khớp.

g. Tác dụng sinh lý của kỹ thuật đấm, chém, vỗ, mổ, lăn, ấn, búng, vê, véo, phân.

h. Tác dụng sinh lý của kỹ thuật rung cơ và lắc cơ.

NỘI DUNG 4. KỸ THUẬT XOA BÓP TRÊN MỘT SỐ BỘ PHẬN CƠ THỂ

1. MỤC TIÊU

Mỗi vị trí trên cơ thể cần có kiểu kỹ thuật riêng phù hợp với cấu tạo giải phẫu của chúng, mức độ tác động cũng phải phù hợp với đặc điểm cấu tạo, phù hợp với sức chịu đựng của từng người. Học phần này sẽ cung cấp những kiến thức cụ thể về kỹ thuật xoa bóp ở một số vị trí trên cơ thể, tác dụng và ý nghĩa của từng đối với từng vị trí khi được xoa bóp.

2. THÔNG TIN CỤ THỂ

a. Xoa bóp đầu.

b. Xoa bóp mặt.

c. Xoa bóp cổ.

d. Xoa bóp lưng.

e. Xoa bóp chi trên.

f. Xoa bóp chi dưới.

NỘI DUNG 5. XOA BÓP THỂ THAO

1. MỤC TIÊU

Xoa bóp thể thao là phương pháp vận dụng các phương tiện và kỹ thuật  cơ bản của xoa bóp lên cơ thể vận động viên vào trước, trong hoặc sau tập luyện và thi đấu thể dục thể thao. Hoàn thành học phần này, học viên nắm được mục đích, nội dung của xoa bóp thể thao, có thể ứng dụng tốt trong quá trình giảng dạy, huấn luyện cho môn chuyên sâu TDTT.

2. THÔNG TIN CƠ BẢN

 A. Mục đích của xoa bóp thể thao.

Mục đích chủ yếu của xoa bóp thể thao là nhằm:

          - Điều chỉnh trạng thái trước vận động

          - Thay thế cho phần khởi động

          - Đẩy nhanh quá trình hồi phục sau vận động.

          - Duy trì trạng thái sung sức thể thao

          - Đề phòng và điều trị chấn thương.

B. Nội dung xoa bóp thể thao.

1. Xoa bóp trước vận động.

2. Xoa bóp trong tập luyện và thi đấu.

Mục đích chung của xoa bóp trong  tập luyện là hỗ trợ quá trình huấn luyện,  nâng cao lượng vận động, tăng mật độ lần tập, buổi tập, trong chu kỳ nhỏ, trung bình và lớn đạt được thành tích thể thao cao. Nó được ứng dụng trong tất cả các thời kỳ huấn luyện thể thao, đặc biệt trong thời kỳ chuẩn bị và chuyển tiếp. Phương pháp xoa bóp trong tập luyện phụ thuộc vào nhiệm vụ tập luyện, đặc thù môn thể thao, tính chất lượng vận động và các yếu tố khác.

Xoa bóp tập luyện là một bộ phần cấu thành nên quá trình tập luyện và liên quan đến các phương tiện tập luyện thể thao. Nó nằm trong kế hoạch tập luyện của VĐV cùng với các giờ tập luyện, chế độ dinh dưỡng, chế độ hồi phục, nghỉ ngơi, v.v…

3. Xoa bóp duy trì phong độ thể thao

Xoa bóp duy trì phong độ thể thao được áp dụng nhằm duy trì trạng thái chức năng các cơ quan, hệ thống khác nhau trong cơ thể và mức độ tập luyện khi VĐV vì một lý do nào đó phải tạm dừng hoặc chấm dứt tập luyện (trong các chấn thương, bệnh tật, trong những chuyến đi dài ngày, v.v…). Ví dụ: ứng dụng các buổi xoa bóp như vậy đối với VĐV đấm bốc khi bị nốc ao (trong trường hợp này xoa bóp đóng vai trò là các buổi tập luyện, duy trì phong độ thể thao trong khoảng 6 – 12 ngày), VĐV điền kinh trong chấn thương khớp cổ chân hoặc các tổn thương khác, bắt buộc phải dừng tập luyện.

4. Xoa bóp tăng cường mức độ phát triển các tố chất thể thao

Xoa bóp tăng cường mức độ phát triển các tố chất thể thao thường là những buổi xoa bóp từng phần. Thời gian buổi xoa bóp không được vượt quá 20 – 25 phút, phụ thuộc vào nhiệm vụ tập luyện và trạng thái bộ phận cần xoa bóp. Nhiệm vụ quan trọng của xoa bóp theo hình thức này là phát triển các tố chất thể thao, chính vì vậy trong mỗi trường hợp cụ thể khi giải quyết nhiệm vụ phát triển tố chất bằng phương pháp xoa bóp, cần lựa chọn phương pháp tiến hành buổi xoa bóp phù hợp.

Vấn đề thả lỏng cơ từ lâu đã thu hút sự chú ý của nhiều chuyên gia trong lĩnh vực thể thao, y học thể thao, cũng như những nhà nghiên cứu các loại hình hoạt động cơ của con người. VĐV cần có những hiểu biết khi sử dụng bộ máy hê thống cơ học của mình, trước hết là hoàn thiện mối quan hệ phối hợp hoạt động cơ, dần dần phụ thuộc trực tiếp vào mức độ hoàn thiện thả lỏng cơ. Hơn nữa, trong các bài tập yêu cầu sức bền lớn, vì thế cần tính đến tính kinh tế cao trong việc sử dụng lực cơ, không biết cách thả lỏng ở những pha không tham gia vận động, sẽ giảm đáng kể thành tích thể thao do mệt mỏi nhanh. Khi thực hiện các bài tập tốc độ, phối hợp vận động phức tạp (thể dục, nhẩy cầu, đấu kiếm, v.v…) nếu VĐV kém hiểu biết thả lỏng cơ thì không thể đạt được thành tích tốt.

5. Xoa bóp hồi phục sau thi đấu

Thời kỳ sau thi đấu sử dụng tổng hợp các phương pháp hồi phục tâm lý, sư phạm, y sinh học để thúc đẩy qúa trình hồi phục trạng thái chức năng cơ thể, trạng thái tâm lý thần kinh của VĐV. Quá trình hồi phục diễn ra vào những giờ đầu tiên sau các trận đấu và tiến hành các liệu pháp liên quan trong suốt những ngày sau đó cho tới khi trận thi đấu kế tiếp diễn ra. Vào ngày kết thúc thi đấu, tiến hành tắm hơi hợp lý, luân chuyển 2 – 3 kỹ thuật, thời gian không quá 10 – 15 phút. Có thể tiến hành xen kẽ xoa bóp thuỷ lực (5 – 7 phút), hoặc là xoa bóp bằng máy rung (7 – 10 phút) hoặc là xoa bóp nhẹ nhàng bằng tay 10 – 15 phút và kết thúc bằng xoa bóp kết hợp ấn phản ứng ở bàn chân .

NỘI DUNG 6. TỰ XOA BÓP

1. MỤC TIÊU

Đây là nội dung hết sức thiết thực cho từng cá nhân, nhất là đối với những người thường xuyên tham gia tập luyện TDTT. Tự xoa bóp có thể được tiến hành trong mọi điều kiện, mọi lúc mọi nơi khi nào cá nhân đó cảm thấy cần thiết. Hoàn thành nội dung này, học viên hoàn toàn có thể hiểu được ý nghĩa, tác dụng và nội dung của kỹ thuật tự xoa bóp, nắm được cách đánh giá hiệu quả của từng kỹ thuật, phương pháp theo dõi và hiệu quả qua một quá trình thực hiện.

2. THÔNG TIN CƠ BẢN

a. Thông tin chung

- Tự xoa bóp là phương pháp vận dụng các phương tiện và kỹ thuật cơ bản của xoa bóp lên các bộ phận cơ thể của bản thân mình.

- Tự xoa bóp được sử dụng rộng rãi cho từng người như một phương tiện bảo vệ sức khoẻ, đặc biệt tự xoa bóp rất hiệu nghiệm nếu được tiến hành bổ sung cho thể dục buổi sáng.

- Đối với những vận động viên sau khi tập luyện hoặc sau khi thi đấu, tự xoa bóp giúp thêm khả năng tập luyện dẻo dai, tăng cường hoạt động của cơ thể, giảm sự mệt mỏi và thúc đẩy quá trình hồi phục sức khoẻ sau tập luyện và thi đấu.

- Trong lao động, sinh hoạt, tự xoa bóp, có thể nâng cao hiệu suất lao động, hạn chế sự mỏi mệt của cơ bắp, nếu sử dụng thêm vào lúc thể dục trong giờ lao động thì càng có lợi hơn nữa.

- Tự xoa bóp trong một số trường hợp còn có thể sử dụng để chữa một số bệnh, như đau đầu, đau lưng, đau thần kinh các chi, vẹo cổ, suy nhược thần kinh.v.v... Trừ những trường hợp chấn thương nặng gây gãy xương hoặc giãn dây chằng nặng cần phải đến bệnh viện khám và điều trị.

b. Tự xoa bóp đầu

c. Tự xoa bóp mặt

d. Tự xoa bóp cổ

e. Tự xoa bóp ngực

f. Tự xoa bóp bụng

g. Tự xoa bóp lưng.

h. Tự xoa bóp mông

i. Tự xoa bóp bàn chân và cổ chân.

NỘI DUNG 7. THỰC HÀNH XOA BÓP VÀ TỰ XOA BÓP

1. MỤC TIÊU

Học viên phải trực tiếp tiến hành xoa bóp và tự xoa bóp với các hình thức và kỹ thuật đã tiếp thụ, với các vị trí trong phần nội dung đã được đề cập. Sau khi kết thúc học phần này, học viên có thể nắm được những kỹ năng cơ bản nhất của xoa bóp, tự xoa bóp và xoa bóp thể thao.

2. THÔNG TIN CƠ BẢN

Hướng dẫn kỹ thuật trực tiếp bởi các chuyên gia xoa bóp.